SHS Oddział Gdański - Historia w skrócie

Więcej informacji można znaleźć w rocznicowej książce Jacka Kriegseisena pt. Stowarzyszenie Historyków Sztuki Oddział Gdański, 1955–2015. W 60. rocznicę powstania, która ukazała się staraniem naszego Oddziału w 2014 roku.



Oddział Gdański Stowarzyszenia Historyków Sztuki (SHS) został powołany do życia 12 X 1955 roku decyzją Zarządu Głównego SHS w Warszawie. Jego pierwsze założycielskie zebranie odbyło się 24 XI 1955 roku. Uczestniczył w nim prof. Władysław Tomkiewicz - prezes Zarządu Głównego SHS, Jerzy Frycz - prezes Oddziału Pomorskiego SHS w Toruniu i ówczesny wojewódzki konserwator zabytków w Bydgoszczy, a także 16 członków założycieli:

  1. 1. Jan Borowski,
  2. 2. Bożena Chranicka,
  3. 3. Marian Des Loges,
  4. 4. Zdzisława Drozdowska,
  5. 5. Janina Ebenberger-Orzechowska,
  6. 6. Krystyna Fabijańska,
  7. 7. Anna Gosieniecka,
  8. 8. Zygmunt Knothe,
  9. 9. Lech Krzyżanowski,
  10. 10. Jerzy Łoś,
  11. 11. Krystyna Mellin,
  12. 12. Bronisław Mieszkowski,
  13. 13. Irena Rembowska,
  14. 14. Teresa Sierant,
  15. 15. Maria Zdzitowiecka.
  16. 16. (nieobecny był Jan Chranicki, jednak wchodził w skład grupy powołującej Oddział):

Spotkanie zakończyło się podjęciem decyzji o powołaniu Oddziału i wybraniu pierwszego zarządu. W jego skład weszli: Jan Chranicki – jako prezes, Anna Gosieniecka – wiceprezes, Maria Zdzitowiecka – sekretarz, Krystyna Mellin – skarbnik.

Poza tym wybrano przewodniczących i wiceprzewodniczących sekcji: naukowej – Bronisława Mieszkowskiego i Lecha Krzyżanowskiego, popularyzatorskiej – Zdzisławę Drozdowską i Irenę Rembowską samokształceniowej – Krystynę Fabijańską-Przybytko i Teresę Sierant.

Powstała również komisja kwalifikacyjna, mająca opiniować kandydatury przyjmowanych członków (Jan Borowski, Bronisław Mieszkowski, Bożena Chranicka) i rewizyjna (Marian Des Loges, Zygmunt Knothe).

W latach 1955–1981 siedzibą Oddziału Gdańskiego SHS było Muzeum Pomorskie (obecnie Muzeum Narodowe), a od 1981 roku do chwili obecnej Muzeum Historyczne Miasta Gdańska. Od wielu lat zebrania odbywają się w Domu Uphagena – Oddziale MHMG (ul. Długa 12).

W gronie osób, które założyły Oddział Gdański SHS znaleźli się przedstawiciele wielu specjalności: historycy sztuki, zabytkoznawcy, muzealnicy, konserwatorzy, archeolodzy, architekci, bibliotekarze, a obecnie do Oddziału Gdańskiego SHS należą pracownicy ze wszystkich muzeów trójmiejskich, a także z instytucji spoza aglomeracji (Elbląg, Kwidzyn, Malbork, Pelplin, Puck, Słupsk), bibliotek, urzędów konserwatorskich, przedsiębiorstw i Uniwersytetu Gdańskiego, a także osoby, które choć zawodowo nie są związane z ochroną zabytków, to działalnością społeczną realizują cele statutowe SHS.

Polem działania Oddziału Gdańskiego jest przede wszystkim inicjowanie cyklicznych zebrań połączonych z wykładami i dyskusjami, organizowanie sesji i konferencji dotyczących badań nad sztuką, ale również interweniowanie w sprawach budzących zaniepokojenie lub sprzeciw członków Stowarzyszenia. Działalność Oddziału Gdańskiego, jak i całego Stowarzyszenia, opiera się na nieodpłatnej aktywności jego członków.



Echem olbrzymiego wysiłku jaki poniesiono w latach odbudowy Gdańska była decyzja podjęta 9 X 2000 roku, wspólnie z gdańskim oddziałem Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków i Sekcją Konserwatorów Dzieł Sztuki Związku Polskich Artystów Plastyków, o powołaniu przyznawanej corocznie Nagrody im. Prof. Jerzego Stankiewicza, wybitnego badacza i konserwatora, związanego od lat powojennych z Gdańskiem (zm. 20 VI 1994). Nagroda została ustanowiona „w celu wyróżnienia osoby lub osób, które w ochronie i konserwacji zabytków znajdujących się na terenie działalności organizatorów wykazały się znacznymi osiągnięciami” w kilku kategoriach (badania historyczne, artystyczno-historyczne, architektoniczne, urbanistyczne i konserwatorskie; projektowanie konserwatorskie, urbanistyczne, architektoniczne lub związane z wyposażeniem historycznych wnętrz; publicystyka i upowszechnienie wiedzy z zakresu ochrony i konserwacji zabytków; realizacje konserwatorskie w dziedzinach architektury i urbanistyki; realizacje konserwatorskie; całokształt działalności konserwatorskiej). Jej pierwszym laureatem spośród członków Oddziału Gdańskiego SHS został Maciej Kilarski „za całokształt działalności historyczno-konserwatorskiej na zamku w Malborku”. W następnych latach członkowie Stowarzyszenia zostali również nią nagrodzeni: Teresa Guć-Jednaszewska i Aleksandra Banach (2002), Elżbieta Kilarska (2004), Ewa Barylewska-Szymańska i Wojciech Szymański (2006), Barbara Roll i Iwona Strzelecka oraz Czesława Betlejewska (2007), Małgorzata Buchholz-Todoroska z zespołem oraz Barbara Włodarska (2009), Justyna Lijka z zespołem (2010), Alina Szpakiewicz i Marcin Kaleciński (2012) oraz Zofia Maciakowska (2013).

Oddział Gdański SHS jest organizatorem lub współorganizatorem znaczących sympozjów, konferencji i sesji naukowych m.in. ogólnopolskich dorocznych sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki (1966, 1976, 1996 i 2011), sesji poświęconych sztuce Gdańska i regionu (sztuka dawna: 1982, 1993, 2000; sztuka XIX–XX wieku: 2005, 2013).

W 2015 roku ukazała się książka, będąca podsumowaniem 60 lat historii Oddziału Gdańskiego SHS: Jacek Kriegseisen, Stowarzyszenie Historyków Sztuki Oddział Gdański, 1955–2015. W 60. rocznicę powstania, Gdańsk 2014.

Spośród gdańskich organizacji zrzeszających osoby zajmujące się badaniami nad sztuką i ochroną zabytków Oddział Gdański SHS według stanu na styczeń 2016 roku był największy, licząc ponad 80 członków.

Działalność członków Oddziału Gdańskiego SHS spotkała się z uznaniem współpracowników i członków Stowarzyszenia: honorowym członkostwem została wyróżniona Anna Gosieniecka i Bogna Jakubowska, wieloletnia prezes Oddziału, która swoją funkcję pełniła w aż pięciu kadencjach.

Opracował: Jacek Kriegseisen